|
Peru |
| República del Perú, Piruw Republika Republika Peru |
|||||
|
|||||
| Dewiza: (hisz.) Libertad y Orden (Wolność i porządek) |
|||||
| Hymn: Somos libres, seámoslo siempre | |||||
![]() |
|||||
| Język urzędowy | hiszpański, keczua i ajmara | ||||
| Stolica | Lima | ||||
| Ustrój polityczny | republika | ||||
| Głowa państwa | prezydent Alan García Pérez | ||||
| Szef rządu | premier Yehude Simon | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
19. na świecie 1 285 220 km² 8,8% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
41. na świecie 29 181 000▲ 23 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | sol (PEN) | ||||
| Niepodległość | od Hiszpanii 28 lipca 1821 |
||||
| Religia dominująca | rzymski katolicyzm | ||||
| Strefa czasowa | UTC -5 | ||||
| Kod ISO 3166 | PE | ||||
| Domena internetowa | .pe | ||||
| Kod samochodowy | PE | ||||
| Kod telefoniczny | +51 | ||||
| 1 Lokalnie 2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en) |
|||||
Peru (Perú, Republika Peru - República del Perú) – państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu i największy kraj andyjski. Stolicą Peru jest Lima.
Zawartość |
Według najpopularniejszej teorii nazwa Peru (hiszp. Perú, keczua Piruw) pochodzi od lokalnego słowa biru – „rzeka”. Inna z teorii wskazuje na imię indiańskiego wodza Beru, który zapytany przez hiszpańskich odkrywców o nazwę kraju, nie zrozumiał ich języka i podał swoje własne imię. Jeszcze inna z teorii odnosi się do słowa Pelu, które było dawną lokalną nazwą regionu.
Zgodnie z konstytucją z 31 grudnia 1993, Peru jest republiką, w której głową państwa jest prezydent wybierany w wyborach powszechnych na 5-letnią kadencję. Prezydent posiada dwóch wiceprezydentów. Członkowie rządu są mianowani przez prezydenta, na czele rządu stoi premier. Władzę ustawodawczą sprawuje jednoizbowy parlament - Kongres Republiki Peru, którego 120 członków jest wybieranych w wyborach powszechnych również na 5-letnią kadencję.
Na większości obszaru Peru występuje klimat równikowy: wybitnie wilgotny w Amazonii i suchy górski w Andach. Na wybrzeżu klimat zwrotnikowy suchy, na co wpływ ma zimny Prąd Peruwiański. Zróżnicowanie klimatyczne ma wpływ na średnie opady i temperaturę w ciągu roku: w Amazonii przez cały rok średnio około 24-32°C, mała amplituda temperatur, wysokie opady; na wybrzeżu 15-30°C, skrajnie sucho.
Peru można podzielić na 3 krainy geograficzne:
Wzdłuż wybrzeża ciągnie się wąski pas nizinny, który często nawiedzają trzęsienia ziemi. Jest to teren o klimacie suchym, miejscami o charakterze pustynnym i półpustynnym, o rocznych opadach zaledwie 20-50 mm. Temperatury średnie: 15-17°C zimą i 19-21°C latem. Na wybrzeżu spotyka się charakterystyczną mgłę zwaną garua, której występowanie jest związane z Prądem Peruwiańskim.
Chociaż nizinę nadmorską przecina kilkadziesiąt rzek, tylko 10 z nich wpada do morza. Pozostałe są rzekami okresowymi lub giną w piaskach pustyni. Działalność rolnicza i gospodarcza w tym regionie koncentruje się wzdłuż rzek. Rolnictwo opiera się na sztucznej irygacji.
Costa stanowi ok. 12% powierzchni kraju, jednak jest zamieszkiwana przez większość ludności Peru (Sama Lima z przedmieściami liczy ponad 8 mln mieszkańców). Produkcja rolnicza w rejonie nadbrzeżnym przynosi ok. 50% produkcji całego kraju.
Ważne uprawy:
Płynący wzdłuż wybrzeży chłodny Prąd Peruwiański, przynosi obfitość ryb morskich. Rybołówstwo jest ważną dziedziną peruwiańskiej gospodarki i źródłem dochodu narodowego. Najważniejsze porty rybackie to: Pisco i Paracas.
Na przybrzeżnych wysepkach eksploatuje się złoża guano.
W północnej części wybrzeża znajdują się złoża ropy naftowej.
Na region andyjski składają się:
Z pasma Kordyliery Czarnej wypływają źródła Amazonki: Huallaga, Ukajali i Maranon.
Średnie temperatury: 19-23°C latem, 5-10°C zimą. Opady roczne - 800 do 900 mm, zdecydowana większość opadów przypada na okres październik-kwiecień.
Pod względem gospodarczym w regionie Sierra największe znaczenie ma przemysł wydobywczy:
a także hutniczy - Cerro de Pasco i La Oroya.
Najważniejszą arterią komunikacyjną jest kolej transandyjska.
Największe miasto tego regionu to położona na wysokości 2339 m n.p.m. u stóp czynnego wulkanu Misti Arequipa. Inne ważne miasto regionu to dawna stolica państwa Inków - Cuzco.
Inne gałęzie przemysłu to przemysł spożywczy i włókienniczy.
Rolnictwo:
Selva znajduje się we wschodniej części Peru. Jest to region o klimacie gorącym, wilgotnym równikowym. Średnie temperatury 20-35°C, a opady roczne do 3500 mm. Przeważającą część terenu zajmuje wilgotny las równikowy.
Z lasu pozyskuje się drewno (m.in. cedrowe i mahoniowe), kauczuk, chininę i balsam peruwiański.
Ten region Peru chociaż zajmuje 2/3 powierzchni jest zamieszkiwane przez tylko kilkanaście procent ludności.
Uprawy:
Jeziora:
Rzeki:
Peru podzielone jest na 25 regionów i prowincję Lima. Każdy region, co 4 lata, wybiera swój zarząd pod przewodnictwem prezydenta i rady regionu[1]. Planuje on rozwój regionu, realizuje publiczne projekty, promuje aktywność ekonomiczną i zarządza własnością publiczną[2]. Prowincja Lima jest zarządzana przez radę miejską[3].
Regiony:
Prowincje:
Peru jest krajem o bogatej, wielowiekowej historii. Na terenie obecnego Peru w okresie prekolumbijskim istniały rozwinięte cywilizacje indiańskie. Po zdobyciu Peru przez hiszpańskich konkwistadorów na czele z Francisco Pizarro, utworzono tu największe i najbogatsze wicekrólestwo. Mimo zrywów powstańczych Inków nie udało im się pokonać hiszpańskich kolonizatorów. W XIX wieku w całej Ameryce Południowej pojawiły się dążenia niepodległościowe od hiszpańskiej metropolii. Dopiero w 1821 roku dzięki obcym bojownikom Peru proklamowało niepodległość.
Mimo wielu bogactw naturalnych Peru w XIX i XX wieku nie mogło uzyskać odpowiadającej mu pozycji międzynarodowej. Sytuacja wewnętrzna kraju była niestabilna, a szerokie rzesze społeczne cierpiały biedę. Wielokrotnie armia, na dłuższe lub krótsze okresy, przejmowała władzę lub wpływała na polityczną sytuację w kraju.
Po okresie po części dyktatorskich rządów Alberto Fujimoriego, w demokratycznych wyborach władzę zdobył Alejandro Toledo, pierwszy prezydent indiańskiego pochodzenia w historii kraju i całej Ameryki Południowej. Mimo pewnych osiągnięć na polu gospodarki i względnego uspokojenia sytuacji w Peru, kraj ten nadal boryka się z licznymi problemami społeczno-politycznymi. Od października 2006 prezydentem ponownie jest Alan Garcia Perez, którego poprzednie rządy doprowadziły kraj do zapaści gospodarczej.
Peru jest krajem rozwijającym się i obciążonym wysokim zadłużeniem zagranicznym, ale jednocześnie jednym z najszybciej rozwijających się w całej Ameryce Południowej. Wzrost gospodarczy w 2002 roku wyniósł 5%, a w 2003 4%, waluta jest stabilna, a inflacja na poziomie 2,2%. W 2005 roku PKB na osobę wynosił 6715$.
Głównymi eksporterami do Peru są USA – 26,1%, Wielka Brytania – 11,6%, Chiny – 7,9%, Szwajcaria – 7,5%, Japonia – 4,9% (ryby i produkty rybne, złoto, miedź, cynk, ropa, kawa, cukier, bawełna). Najważniejsi importerzy to USA – 27,5%, Hiszpania – 8,3%, Chile – 7,9%, Brazylia – 4,7% i Kolumbia – 4,6% (przemysł maszynowy, sprzęt transportowy, żelazo, stal, chemikalia, farmaceutyki, produkty żywnościowe).
Podstawą gospodarki jest wydobycie i eksport rud miedzi, cynku, ołowiu, żelaza, ropy naftowej i gazu ziemnego, bizmutu, rtęci, molibdenu, antymonu, srebra (3. miejsce w świecie), złota i guano.
Przemysł przetwórczy (huty miedzi i żelaza, zakłady wzbogacania rud) od lat 80. jest stale rozbudowany. W kraju istnieje także przemysł spożywczy, głównie cukrowniczy, młynarski i przetwórstwa ryb, włókienniczy, środków transportu (montownia ciężarówek Volvo w Limie), chemiczny, cementowy, garbarski i rafineryjny.
Rozmieszczenie ośrodków przemysłowych w Peru jest nierównomierne - 50% przemysłu skupione jest wokół Limy, Arequipy i Trujillo.
Peru jest krajem górzystym, grunty orne zajmują zaledwie 3% pow. państwa. Uprawia się bawełnę, kukurydzę, ryż, pszenicę, jęczmień, kawy, kakao, maniok, trzcinę cukrową, banany, winorośl, tytoń, herbaty, owoce cytrusowe, drzewo kola, a u wschodnich podnóży Andów istnieją także nielegalne uprawy krzewu kokainy.
Zyski przynosi także eksploatacja drewna mahoniowca, cedru tropikalnego, kauczukowca, drzewa chinowego i kokainowego.
W kraju hoduje się owce, bydło, lamy, alpaki, trzodę chlewną.
W Peru istnieje wysoko rozwinięte rybołówstwo (4. miejsce w świecie), korzystające z bogatych łowisk przybrzeżnych, wynajmowanych też innym państwom.
Sieć komunikacyjna w Peru jest słabo rozwinięta.
Linie kolejowe w kraju pochodzą głównie z XIX wieku i łączą andyjskie ośrodki wydobycia różnych surowców z portami na wybrzeży kraju. Przykładem jest, do niedawna najwyżej położona na świecie (do wysokości 4749 m. n.p.m.), linia kolejowa Lima-La Oyroa-Cerro de Pasco, wybudowana przez polskiego inżyniera Ernesta Malinowskiego. Obecnie wyżej położona linia kolejowa znajduje się w chińskim Tybecie.
Peru posiada około 70 tys. km. dróg przeznaczonych do transportu kołowego.
Duże znaczenie ma żegluga rzeczna na Amazonce i jej dopływach i kabotażowej wzdłuż wybrzeży Oceanu Spokojnego. Główne porty rzeczne Peru to Iquitos i Pucallpa.
Międzynarodowe porty lotnicze znajdują się w Limie i Iquitos.
Główne porty morskie Peru:
Z populacją wynoszącą około 28 milionów ludzi Peru jest czwartym najludniejszym państwem Ameryki Południowej. Przewiduje się, że w 2050 roku populacja kraju wyniesie około 42 miliony osób.
W 2005 roku 72,6% obywateli Peru mieszkało w miastach, a pozostałe 27,4% na terenach wiejskich. Główne miasta, z których każde ma ponad 200 tys. mieszkańców, to Lima (żyje w niej co czwarty obywatel Peru), Arequipa, Trujillo, Chiclayo, Piura, Iquitos, Chimbote, Cuzco i Huancayo.
Według spisu powszechnego z 1993 roku język hiszpański jest językiem ojczystym dla 80,3% obywateli Peru, a język keczua dla 16,5% Peruwiańczyków. Inne języki (głównie indiańskie) były językami ojczystymi dla 3% populacji kraju.
Peruwiańczycy są narodem wieloetnicznym, Indianie stanowią 45% populacji kraju, Metysi 37%, a biali (głównie pochodzenia hiszpańskiego) 15%.
Średnia długość życia wynosi dla mężczyzn 62 lata, a dla kobiet 66 lat.
Według spisu powszechnego z 1993 roku czytać i pisać potrafi 88,9% populacji kraju (94.8% mieszkańców miast i 76,1% mieszkańców wsi).
Obowiązek szkolny w Peru obejmuje bezpłatną szkołę podstawową i średnią.
Peru posiada 16 uniwersytetów (najstarszy to Uniwersytet św. Marka w Limie, założony w 1551 roku), 5 politechnik i kilkanaście innych szkół wyższych i trzy akademie: Peruwiańską (zał. w 1887 r.), Nauk Ścisłych i Przyrodniczych (zał. w 1939 r.) i Medycyny (zał. w 1884 r.).
W Peru, kraju uznawanym za ojczyznę ziemniaka, jest utworzony największy na świecie bank genów tej rośliny. Zdeponowano tam ponad 10 tysięcy jej odmian[4].
Peruwiańska kultura jest zakorzeniona w tradycjach Hiszpańskich i rdzennej ludności, chociaż wpływ mają na nią także etniczne grupy Azjatów i Europejczyków.
Sztuka peruwiańska rozpoczęła się tworzeniem ceramiki, rzeźb, biżuterii przez wczesnych Indian. Najznamienitszym przykładem indiańskiej myśli architektonicznej jest Machu Picchu.
W czasach kolonialnych dominowała sztuka baroku. Przez ten okres rozwinęła się sztuka sakralna, czego dowodem jest zwiększenie liczby kościołów i dzieł religijnych.
Peruwiańska literatura była z początku przekazywana ustnie. Wiele spośród tych opowieści przetrwała do naszych czasów jako ludowe legendy. Hiszpanie wprowadzili pisanie dopiero w XVI wieku i niemal od razu pojawiły sie kroniki i dzieła religijne. Najbardziej znanymi pisarzami są José Santos Chocano, José María Eguren, Julio Ramón Ribeyro i Mario Vargas Llosa
Peruwiańska architektura to połączenie stylów europejskich i tubylczego spojrzenia. Dwie najważniejsze budowle epoki kolonialnej to Katedra w Cuzco i Kościół św. Klary w Cuzco. Następnie pojawiła się sztuka Baroku. Przykładami tego okresu są Kościół w Compañía i fasada Uniwersytetu w Cuzco.
Wojna o niepodległość pozostawiła pustkę, która została wypełniona przez Francuski neoklasycyzm. Architektura dwudziestowieczna pozostaje w sprzeciwie do funkcjonalizmu czego przykładem jest San Martin Plaza w Limie.
W spisie powszechnym z 1993 roku 89% Peruwiańczyków powyżej 12 roku życia określiło się jako katolików, 6,7% jako ewangelików, 2,6% jako wyznawców innych religii i 1,4% jako ateistów.
Argentyna • Brazylia • Boliwia • Chile • Ekwador • Gujana • Kolumbia • Paragwaj • Peru • Surinam • Urugwaj • Wenezuela
Terytoria autonomiczne i zależne: Gujana Francuska • Falklandy
Antigua i Barbuda · Argentyna · Bahamy · Barbados · Belize · Boliwia · Brazylia · Chile · Dominika · Dominikana · Ekwador · Grenada · Gwatemala · Gujana · Haiti · Honduras · Jamajka · Kanada · Kolumbia · Kostaryka · Kuba · Meksyk · Nikaragua · Panama · Paragwaj · Peru · Saint Kitts i Nevis · Saint Lucia · Saint Vincent i Grenadyny · Salwador · Stany Zjednoczone · Surinam · Trynidad i Tobago · Urugwaj · Wenezuela
|
||||||||||||||||||||||
Szczyt Unia-Azja w Pekinie jeszcze w paĹşdzierniku i kraje Zatoki Perskiej w listopadzie - oto kalendarz najbliĹźszych dalekich podróşy premiera Donalda Tuska. Po ostatniej wielkiej wyprawie do Peru notowania szefa rzÄ du mocno spadĹy. Jak bÄdzie teraz?
WiÄcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article241729/Slon ce_Peru_olsni_Pekin.html#reqRss.
Donald Tusk znowu wybiera się za siódme morze: Słońce Peru olśni Pekin
Szczyt Unia-Azja w Pekinie jeszcze w październiku i kraje Zatoki Perskiej w listopadzie - oto kalendarz najbliższych dalekich podróży premiera Donalda Tuska. Po ostatniej wielkiej wyprawie do Peru, notowania szefa rządu mocno spadły. Jak będzie teraz?
Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article241729/Slon ce_Peru_olsni_Pekin.html#reqRss.
Prezes TVP krytykuje pomysĹy PO:: Albo dacie film "SĹoneczko Peru", albo leci zarzÄ
d
Platforma chce zmarginalizowaÄ TVP i odciÄ Ä od widza - tak prezes tej telewizji oceniĹ projekt ustawy o mediach publicznych autorstwa PO. "Politycy przyjdÄ do telewizji i bÄdÄ ĹźÄ daÄ, by godzinie 20.08 zostaĹ wyemitowany film SĹoneczko Peru, a jeĹli nie, to odwoĹajÄ caĹy zarzÄ d" - tĹumaczy obrazowo Andrzej UrbaĹski swoje obawy o przyszĹoĹÄ firmy, ktĂłrÄ kieruje.
WiÄcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article240116/Albo _dacie_film_Sloneczko_Peru_albo_leci_zarzad.html#r eqRss.
Prezes TVP krytykuje pomysły PO:: Albo dacie film "Słoneczko Peru", albo leci zarząd
Platforma chce zmarginalizować TVP i odciąć od widza - tak prezes tej telewizji ocenił projekt ustawy o mediach publicznych autorstwa PO. "Politycy przyjdą do telewizji i będą żądać, by godzinie 20.08 został wyemitowany film Słoneczko Peru, a jeśli nie, to odwołają cały zarząd" - tłumaczy obrazowo Andrzej Urbański swoje obawy o przyszłość firmy, którą kieruje.
Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article240116/Albo _dacie_film_Sloneczko_Peru_albo_leci_zarzad.html#r eqRss.
Tusk jedzie do Azji; otoczenie boi się powtórki "słońca Peru"
"Gazeta Wyborcza": Szczyt UE-Azja w Pekinie w październiku, kraje Zatoki Perskiej w listopadzie - oto kalendarz najbliższych dalekich podróży premiera.
Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1829980,11,1,1,,item.htm l.
KGHM planuje wielką ekspansję
"Puls Biznesu": Zagraniczna ekspansja Kombinatu Górniczo- Hutniczego Miedzi przybiera konkretny kształt. Polska Miedź wyrusza na podbój Laosu, Peru i Chile.
Więcej: http://wiadomosci.onet.pl/1852724,11,1,1,,item.htm l.
Sondaż GfK Polonia: Tusk największym dżentelmenem
Czy ktoś odznaczający się najlepszymi manierami nosi melonik i laseczkę, niczym angielski dżentelmen? Nie. Za to gra w piłkę i zwiedza Peru. Polacy za największego dżentelmena w polityce uważają premiera Tuska. Drugi jest minister Sikorski. Listę zamykają posłanki: Senyszyn i Kempa.
Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article214462/Tusk _najwiekszym_dzentelmenem.html#reqRss.
SondaĹź GfK Polonia: Tusk najwiÄkszym dĹźentelmenem
Czy ktoĹ odznaczajÄ cy siÄ najlepszymi manierami nosi melonik i laseczkÄ, niczym angielski dĹźentelmen? Nie. Za to gra w piĹkÄ i zwiedza Peru. Polacy za najwiÄkszego dĹźentelmena w polityce uwaĹźajÄ premiera Tuska. Drugi jest minister Sikorski. ListÄ zamykajÄ posĹanki: Senyszyn i Kempa.
WiÄcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article214462/Tusk _najwiekszym_dzentelmenem.html#reqRss.
Polacy znajdą legendarny skarb Inków? Rusza wyprawa
Polsko-amerykańsko-peruwiańska wyprawa naukowo-eksploracyjna wyruszyła z Nowego Jorku do Peru. Celem dwutygodniowej ekspedycji jest odkrycie i zbadanie dziewiczego regionu Kanionu Colca - "Cruz del Condor" i jego naukowa dokumentacja.
Więcej: http://wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,80355,560 3462,Czy_zostanie_odnaleziony_legendarny_skarb_Ink ow___.html?skad=rss.
wyprzedaż u doradcy "przybysza z peru": Kto kupi czarną teczkę Tymińskiego?
Słynna czarna teczka z esbeckimi kwitami na Lecha Wałęsę jest na sprzedaż. "Cała prawda" o byłym prezydencie kosztuje 150 tysięcy złotych. Sprzedawcą jest Eugeniusz Szymala, doradca Stana Tymińskiego. "Ludzie od Rydzyka ją kupią. Potargują się i w końcu to kupią" - mówi Wałęsa.
Więcej: http://www.dziennik.pl/polityka/article256931/Kto_ kupi_czarna_teczke_Tyminskiego_.html#reqRss.
SN - programowanie sterowników siemens - goplana.opoczno.pl - Meble do przechowywania - Klimatyzatory - Ogłoszenia Sadownicze
EL
GL Polityka
- Polityka
- sufribo
- keira
- eckers
- Zdjęcia ślubne Wideofilmowanie
- Adrian Mol
- Polityka
- Królowie Polski
- Król Polski
Chiny coraz intensywniej szpiegują USA przez internet
Chiny coraz intensywniej szpiegują przez Internet amerykański rząd i przedsiębiorstwa - stwierdzili waszyngtońscy eksperci. O zagrożeniach płynących z komputerowego wywiadu mówi specjalny raport przesłany kongresmenom.

Dwie trzecie Polaków uważa, że korporacje mogą kreować pozytywne zmiany społeczne ponoszą za nie taką samą odpowiedzialność jak rządy państw - pokazuje badanie przeprowadzone na zlecenie Euro RSCG Sensors. Z drugiej strony ponad 30% ankietowanych jest zdania, że wielkie firmy źle traktują pracowników i nie dzielą się z nimi odpowiednio zyskami.
Yahoo!, jeden z największych serwisów internetowych, szuka nowego dyrektora wykonawczego spółki - poinformowały jej władze. Z tej funkcji odejdzie bowiem, po prawie półtora roku jej pełnienia, współtwórca Yahoo! Jerry Yang.

Billboardy z promocyjnymi hasłami, a nawet plakaty wyborcze zaatakują cię, gdy tylko podłączysz konsolę. Gry długo opierały się reklamom i właśnie przestały.

Sarah Palin rozpoczęła w tym tygodniu serię wywiadów i wystąpień publicznych, które mają być odpowiedzią na liczne zarzuty skierowane pod jej adresem, a także krokiem w kierunku umocnienia własnej pozycji wewnątrz Partii Republikańskiej.
Przed bielskim sądem okręgowym ruszył proces Marka Witoszka oskarżonego o obrazę prezydenta Lecha Kaczyńskiego, a także o piractwo komputerowe. Mężczyzna przyznał się do winy i chce dobrowolnie poddać się karze.